,,მინდა ჩემს პირველ ევროპულ ქალაქზე მოგითხროთ: შუა 80-იანი წლები იყო. დედაჩემის დედულეთში წავედით ნახუნაოში, პოეტ თამაზ ბაძაღუას სოფელში — ჭოჭუებთან. ძალიან კარგი იყო იქ, თუმცა სანათესაო მაინც ცდილობდა, რომ ჩვენ გვემოძრავა და აი, აიჩემეს — სენაკში უნდა წაგიყვანოთო. ეს სენაკი ბუნდოვნად საიდანღაც მახსოვდა, მაგრამ საიდან — ვერ ვიხსენებდი... მერე მგონი ჩავეკითხე და „ახლა ცხაკაია რომ ჰქვია ისააო“, — უხალისოდ მიპასუხეს...
აი, მაშინ ასე იყო — ბოლშევიკი რევოლუციონერების სახელები ერქვა ქალაქებს: ცხაკაია, მახარაძე, ორჯონიკიძე, გეგეჭკორი... ყველაზე კარგი ვარიანტი მაინც მაიაკოვსკი იყო — ბოლშევიკი, მაგრამ მაინც დიდი პოეტი, ბაღდათში დაბადებული. მოკლედ, რაღაც ტრანსპორტზე შევჯექით და სენაკისკენ გავუტიეთ...
არცთუ დიდი ხალისით მივყვებოდი ჭოჭუებს. ვიცოდი, რომ მორიგი „ცხაკაია“ უნდა მენახა და უცებ სასწაული მოხდა: უცნაურ ქალაქში შევედით — ასეთი არაფერი მენახა! შევედი და მოვინუსხე! დავდიოდი და ვერ ვხდებოდი, რა ხდებოდა — ეს რაღაც სხვა ფენომენი იყო... აი, ეს განსხვავება კი შემჩნეული მქონდა — განსხვავება აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს შორის, მათ სოფლებსა და დაბებს შორის, — მაგრამ ეს სრულიად სხვა რამ იყო... მხოლოდ ზურმუხტისფერი კოინდრები არ წყვეტდნენ აქ საკითხს — სხვა რამ ხდებოდა... მარტივად რომ ვთქვათ, ეს იყო ჯადო... უცებ თვისობრივად სულ სხვა სამყაროში მოვხვდი!
ბევრი არც არაფერი მქონდა ნანახი: საქართველოს გარეთ მხოლოდ ერთხელ ვიყავი ნამყოფი ყირიმში და საქართველოს სხვადასხვა ქალაქებში. მაგრამ ასეთი კოპწია რამ არსად მენახა — სუფთა, ჰარმონიულიც, თვითკმარიც, მართალიც... ბავშვობიდან ზღვისპირა კურორტებზე დავდიოდი და თითქოს ზღვისპირა კურორტები მაშინ ყველაზე ევროპულიც იყო, მაგრამ ეს მაინც ნაცნობი იყო — ასე თუ ისე მაინც საბჭოური — მე კი მოულოდნელად რაღაც განსხვავებული დავინახე!
მას მერე დაახლოებით 35 წელი გავიდა და პატარა, მართლა ევროპულ ქალაქებში რომ დავიწყე მოხვედრა, მუდამ უცნაური განცდა მქონდა — თითქოს იქ უკვე ვიყავი ნამყოფი. რომელიღაც პატარა ფრანგული ქალაქი ფრანსუა ტრიუფოს კინოს მახსენებდა. მაგრამ მარტო ესეც არ იყო! სადღაც უფრო ღრმად უნდა წავსულიყავი და რომ წავედი, ქალაქი სენაკი ამომიხტა ქვეცნობიერიდან — ჩემი პირველი ევროპული ქალაქი!
და რატომ ან რანაირად იყო იგი ევროპული? — იგი ხომ საბჭოთა ყოფაში აშენებული ქალაქი იყო?! რაც დრო გადის, მით უფრო უკეთ ვხვდები — ეს ქალაქი ხელისუფლების, რეჟიმის კი არა, ადამიანების აშენებული იყო! აქ ცხოვრობდნენ ადამიანები, რომელთაც საკუთარი იდეა ჰქონდათ, საკუთარი ზუსტი ხედვა და არ დაგიდევდნენ, რომელი რეჟიმის ქვეშ უნდა ეკეთებინათ ყოველივე ეს. მათ თავიანთი ქალაქი, სამყარო დაინახეს და მის შენებას შეუდგნენ. ხანდახან მათ აბრალებდნენ, რომ სეპარატისტები იყვნენ, და რაღაც გაგებით ისინი მართლაც იყვნენ სეპარატისტები: ლაპარაკობდნენ სხვა ენაზე, მაგრამ აწვებოდნენ ეკოლოგიას და ევროპას აშენებდნენ; აშენებდნენ ისე, რომ ძირითადად არც კი იცოდნენ, რომ ეს ევროპა იყო — მათთვის ეს კულტურა იყო! არადა დანარჩენი საქართველოსთვის კულტურა სულ სხვა რამ იყო: ცეკვა, თამაში, დიმპიტაური, არტისტიზმი... ხშირად ბრწყინვალედ შესრულებული, მაგრამ იქვე დარჩენილი! არადა კულტურა სულ სხვა რამაა: მხოლოდ ცეკვა, თამაში და არტისტიზმი არაა. კულტურა გაცილებით ფართოდ განიმარტება და ყოფით კულტურით იწყება... და თუ ეს ვერ სრულდება, სამწუხაროდ, მანდვე მთავრდება ხოლმე!
ასე მთავრდებოდა ქართული კულტურა ძალიან ხშირად — სწორედ იქ, სადაც ყოფის კულტურა უნდა დაწყებულიყო... ჩვენ თითქოს ამის ნიჭი არასოდეს გვქონდა, მაგრამ ასეც არაა — აშკარად გვქონდა, ან მე მელანდება, ილუზიებში ვარ... ყოველ შემთხვევაში, ფაქტი სახეზეა — პირველად ევროპული ქალაქი აშკარად დასავლეთში ვნახე, დასავლეთ საქართველოში — ეს სენაკი იყო! ველოსიპედებითაც დაქროდნენ იქ, თავიანთი კოკროჭინა თეატრიც ჰქონდათ და ჭადრაკის სახლიც... ნათესავებმა ერთ კოპწია შენობაზე მიმანიშნეს და დამეწყო მაშინ: უნივერსიტეტში ვსწავლობდი და ჩემი ფიზკულტურა ჭადრაკი იყო... პირველ კორპუსში დავდიოდი და ჩემი შეყვარებული ერთი სენაკელი გოგო იყო, რომელიც ჟურნალისტიკის ფაკულტეტზე სწავლობდა და ჩემთან ერთად ჭადრაკს თამაშობდა. გავშეშდი და ვუყურებდი ამ მომხიბვლელ შენობას... თურმე აქ დადიოდა ჩემი შეყვარებული და ჭადრაკს სწავლობდა, რათა ჩვენს შორის რაღაც საერთო გაბმულიყო... ვხედავდი ქალაქს, სადაც იგი დაიბადა და გაიზარდა, და რატომღაც მიხაროდა, რომ ის ამ ქალაქში დაიბადა და გაიზარდა — ჩემს პირველ ევროპულ ქალაქში!
ასეთი პოეტური სენტიმენტების შემდეგ ძალზე ძნელია მშრალად ლაპარაკი, მით უმეტეს პუბლიცისტიკაზე გადასვლა, მაგრამ სხვა გზა არაა... უბრალოდ იმიტომ, რომ ამ უცნაურ თემაზე საუბარი სწორედ პუბლიცისტურმა პათოსმა წამომაწყებინა — იმის განცდამ, რომ მარად პრობლემური კითხვა, „ევროპა ვართ თუ აზია“, სულ სხვანაირად წყდება. ანუ არ წყდება ზემოდან... ხელისუფლება თავისი ნებით თუ ვნებით ქალაქს ვერ გააევროპელებს და ანდა ვერც გაააზიურებს: ზემოდან, თავისი ჭკუით ევროპულად მოაწყობს ქალაქს, მაგალითად სიღნაღს, და ევროპის არანაირი განცდა იქ არ იქნება — მხოლოდ სუროგატის... არადა ღრმა საბჭოეთის პერიოდში, თუკი ადამიანები შინაგანად გრძნობდნენ ამ ყბადაღებულ ევროპას, აშენებდნენ კიდეც — როგორც სენაკი ააშენეს ერთხელ და მეც დამანახეს! ალბათ ყველას თავისი სენაკი აქვს... იმედი მაქვს, ყველა სადღაც თავის ევროპას ხედავდა, მაშინ, როცა საჭირო იყო. მაგრამ მთავარი მაინც ისაა, როგორ და რატომ ხედავდა...
ჩემთვის სენაკი — გავიმეორებ — ნამდვილი ევროპის პირველ ხატად იმიტომ არის, რომ ზემოდან კი არა, ქვემოდანაა შექმნილი; არა ხელისუფლების, არამედ მოსახლეობის მიერ...
25 თუ მეტი წელი გავიდა მას შემდეგ, რაც მე პირველ ევროპულ ქალაქში ვიყავი... მას მერე ბედისწერამ იქ აღარ მომახვედრა... და რაც დრო გადის, მით უფრო მეშინია — იქნებ ეს ყოველივე მოლანდება იყო! თუ ვინმეს გადავეყარე, ვინც ამ ბოლო დროს სენაკში მოხვდა, ცოტა დამფრთხალი ვეკითხები: „ახლა როგორია?“ — ხშირად მეუბნებიან, რომ ახლაც კარგია, მშვენიერია... ზოგი მეტყვის, რომ ბრწყინავს... მაგრამ მე მათ თვალებში ვუყურებ და ვცდილობ მივხვდე, მატყუებენ თუ არა... და ვერაფერს ვხვდები, იმიტომ რომ არ მინდა, რომ რაიმე ცუდს მივხვდე... მინდა ჩემს ცნობიერებაში ევროპული ქართული ქალაქი არსებობდეს! ამისთვის უბრალოდ მატარებლის ბილეთი უნდა აიღო და იქ წახვიდე, მაგრამ ძალიან ძნელია ეს გაბედო! არადა სენაკი რომ არა, მე ხომ ვერ დავიჯერებდი, რომ საქართველო ევროპის ნაწილია! — თან არცთუ ისე უვარგისი ნაწილი!
და ყველაზე მეტად ერთი რამის მეშინია: შემთხვევით არ ჩავრთო ტელევიზორი და უცებ არ დავინახო, რომ რომელიმე ქართველი პრეზიდენტი დგას სენაკის ცენტრში და რიხით ლაპარაკობს იმაზე, რომ სულ მალე სენაკს ის ნამდვილ ევროპულ ქალაქად აქცევს; რომ რესტავრირებას გაუკეთებს იმას, რაც დაძველდა და ყავლი გაუვიდა... ასეთი კადრი ჩემთვის ყველაზე შემზარავი იქნება... ეს რომ დავინახო, სადაც ვიქნები, იქ კეტს დავავლებ ალბათ ხელს და ყველაზე სწრაფ ტრანსპორტში ჩავჯდები და გავექანები იქით, რათა ჩემი პირველი ევროპული ქალაქი ფსევდო-გაევროპულებას გადავარჩინო! მაგრამ ეს ჩემი გაშმაგება რითი დასრულდება — ეგ უკვე აღარავინ იცის... თუმცა არა მგონია — ყველამ იცის: რაც არ უნდა იჩქარო და კეტს დაავლო ხელი, სამწუხაროდ, შენ მაინც ვერაფერს შეცვლი — ერთადერთი იმედი ისევ ის ხალხია, ვინც ასე ცხოვრობდა, ცხოვრობს და უნდა რომ იცხოვროს — სიტყვით, რომელსაც კულტურა ჰქვია, და იდეით, რომელსაც ჩვენ დღეს ევროპას ვეძახით!"
შოთა იათაშვილი, გადაცემა „კვირის აზრები“. TV-მაესტრო
© 2012▶︎
იხილეთ ვიდეოჩანაწერი აღნიშნული ტექსტის მიხედვით: https://www.youtube.com/watch?v=nkleuNSVFz0&t=210s
No comments:
Post a Comment